AI verovert de werkvloer: één op vier vreest dat taken verdwijnen

Artificiële intelligentie vindt steeds meer haar weg naar de Belgische werkvloer. Ruim een kwart van de werknemers (27%) gebruikt vandaag regelmatig AI-tools om het werk te ondersteunen. Tegelijk verwacht 53% dat AI weinig of geen impact zal hebben op de betekenis van hun werk. Een kwart (25%) vreest dan weer dat AI een aanzienlijk deel van hun taken overbodig kan maken. Naarmate de technologie vaker wordt ingezet, groeit ook de vraag naar transparantie: zes op de tien Belgische werknemers (61%) vinden dat AI-systemen duidelijk moeten maken hoe ze tot beslissingen komen. Dat wordt steeds belangrijker, want vanaf 2 augustus 2026 gelden strengere transparantieverplichtingen onder de Europese AI Act. De cijfers komen uit onderzoek door de Europese HR-dienstenverlener SD Worx bij 5.936 HR-managers en 16.500 werknemers in zestien Europese landen.

Bijna een derde van de Belgische werknemers (30%) geeft aan AI-tools steeds vaker te gebruiken bij dagelijkse taken. Toch blijft de verwachte impact op de inhoud van het werk verdeeld. Bijna een kwart (24%) denkt dat AI het werk betekenisvoller kan maken, terwijl een vergelijkbaar aandeel (23%) verwacht dat het werk net minder betekenisvol of mechanischer wordt. De grootste groep, goed voor 53%, voorziet weinig of geen verandering. 

Naarmate AI vaker wordt ingezet, willen Belgische werknemers ook beter begrijpen hoe de technologie werkt en tot beslissingen komt. Zes op de tien werknemers (61%) vinden dat AI-systemen transparant moeten zijn over hun besluitvorming. Die behoefte aan duidelijkheid is des te relevanter wanneer AI wordt gebruikt in processen die een rechtstreekse impact kunnen hebben op medewerkers, zoals rekrutering, planning, evaluatie of interne besluitvorming.

Transparantie gaat daarbij verder dan alleen aangeven dat AI wordt gebruikt. Organisaties moeten ook duidelijke afspraken maken over de doeleinden waarvoor de technologie mag worden ingezet, wie verantwoordelijk blijft voor het eindresultaat en hoe medewerkers een beslissing of output kunnen laten controleren. Zo kunnen werkgevers het potentieel van AI benutten zonder het vertrouwen van hun medewerkers uit het oog te verliezen. Voldoende opleiding en menselijk toezicht blijven daarbij onmisbaar.

Wie AI vandaag al gebruikt, ziet in de praktijk hoe de technologie tijd kan vrijmaken en complex werk kan versnellen. Toch volstaat toegang tot AI-tools op zich niet. Werknemers moeten ook begrijpen hoe ze de technologie verantwoord kunnen gebruiken, de resultaten kritisch kunnen beoordelen en mogelijke risico’s kunnen herkennen.

Die ondersteuning is bovendien niet vrijblijvend. Volgens de AI Act moeten Europese werkgevers sinds 2 februari 2025 maatregelen nemen om ervoor te zorgen dat medewerkers en andere personen die namens hen AI-systemen gebruiken of beheren, over voldoende AI-geletterdheid beschikken. Werknemers hoeven geen AI-expert te worden, maar moeten wel de nodige kennis en vaardigheden krijgen om AI veilig, bewust en doeltreffend in te zetten. Bijna de helft van de werknemers (47%) vindt echter dat hun bedrijf hen niet actief ondersteunt bij de overgang naar werkmethoden die meer op kunstmatige intelligentie zijn gericht.

Ondanks de groeiende rol van AI blijven Belgische werknemers vertrouwen op hun eigen menselijke capaciteiten. Bijna twee derde (65%) gelooft dat AI hun unieke menselijke kwaliteiten niet kan vervangen. Tegelijk maakt 25% zich zorgen dat de technologie een aanzienlijk deel van hun huidige taken overbodig kan maken. Hiermee zijn we op gelijk niveau als het Europees gemiddelde (25%). Ierland (33%) en Spanje (31%) scoren het hoogst, Noorwegen en Finland (18%) het laagst. 

Dat wijst niet noodzakelijk op een tegenstelling. Werknemers zien AI steeds vaker als ondersteuning, maar blijven belang hechten aan menselijke expertise, kritisch inzicht, creativiteit en empathie. Het praktijkvoorbeeld van Françoise Lewis illustreert die taakverdeling: AI versnelt repetitieve taken en analyses, terwijl de medewerker verantwoordelijk blijft voor kwaliteitscontrole, interpretatie en de uiteindelijke beslissingen.

Bijna de helft van de Belgische werknemers heeft er vertrouwen in dat hun organisatie AI op een eerlijke en ethische manier inzet (48%). Dit ligt niet veraf van het Europees gemiddelde (52%). Finland (57%), Nederland (56%), Duitsland (53%), Ierland en Noorwegen (60%) hebben nog net iets meer vertrouwen dan ons. Frankrijk (41%) en Italië (38%) zijn nog meer twijfelachtig. Dat onderstreept het belang van duidelijke afspraken over welke tools mogen worden gebruikt, voor welke doeleinden en hoe medewerkers de resultaten ervan moeten controleren.

Deze bevindingen komen op een moment waarop Belgische werkgevers zich voorbereiden op de volgende fase van de Europese AI-verordening. Hoewel de belangrijkste verplichtingen voor AI-systemen met een hoog risico zijn uitgesteld tot 2027 en 2028, gelden de transparantieverplichtingen wel vanaf 2 augustus 2026.

De AI-Omnibus, die op 27 juli 2026 in werking trad, stelt de belangrijkste verplichtingen voor hoogrisico-AI definitief uit. De meeste regels voor autonome hoogrisico-AI-systemen, waaronder veel toepassingen in werkgelegenheid en personeelsbeheer, gelden vanaf 2 december 2027. Voor systemen die in gereguleerde producten zijn ingebed, wordt dat 2 augustus 2028.

De transparantieverplichtingen blijven wel grotendeels van toepassing vanaf 2 augustus 2026. Gebruikers moeten onder meer kunnen zien wanneer ze met AI te maken hebben, bijvoorbeeld bij een chatbot. Ook moeten bepaalde door AI gegenereerde outputs duidelijk als dusdanig worden aangeduid.

Ook de verplichting rond AI-geletterdheid blijft behouden. Organisaties moeten passende maatregelen nemen om de kennis en vaardigheden van medewerkers te ondersteunen, zonder dat elke medewerker een bepaald niveau moet behalen.

Het uitstel geeft werkgevers meer voorbereidingstijd, maar neemt de nood aan actie niet weg. Ze doen er goed aan hun AI-toepassingen nu al in kaart te brengen en aandacht te besteden aan duidelijke afspraken, documentatie, menselijk toezicht en controles op foutieve of discriminerende output.

SD Worx, de toonaangevende Europese HR- en payrolldienstenverlener, ondersteunt kleinere en grote organisaties bij hun HR- en payroll-uitdagingen. Om een vinger aan de pols te blijven houden bij werkgevers en werknemers, voert SD Worx regelmatig diepgaande enquêtes uit in heel Europa. De analyse van het meest recente ‘HR & Payroll Pulse’ onderzoek biedt organisaties waardevolle inzichten om hun HR- en payrollstrategie scherp te stellen en toekomstbestendig te maken. 

Het onderzoek werd tussen 27 januari en 20 februari 2026 uitgevoerd in 16 Europese landen: België, Duitsland, Finland, Frankrijk, Ierland, Italië, Kroatië, Nederland, Noorwegen, Polen, Roemenië, Servië, Slovenië, Spanje, het Verenigd Koninkrijk en Zweden door het SD Worx Research Institute. In totaal werden 5.936 HR-beslissingsnemers en 16.500 werknemers bevraagd. De resultaten geven een representatief beeld van de arbeidsmarkt in elk land.