Ondanks de toenemende vraag binnen sectoren en bedrijven om de ecocheque om te zetten in maaltijdcheques, houdt het betaalmiddel tot op heden vrij goed stand. Dat blijkt zowel uit een grootschalig onderzoek van SD Worx als een enquête van HR-Magazine.

Ecocheques: geen populair verloningsmiddel

Tijdens de IPA-onderhandelingen voor de periode 2009-2010 werd beslist om de koopkracht van de werknemers te verhogen door hen een extra netto loonsverhoging toe te kennen van 125 euro (voor het jaar 2009) en 250 euro (de jaren nadien). Een van de middelen om dit extra voordeel toe te kennen, bestond uit de ecocheque: een betaalmiddel waarmee men een gamma van ecologische producten of diensten kon aanschaffen.

Het oorspronkelijke optimisme rond het nieuwe betaalmiddel bekoelde echter al gauw. Mensen raakten hun ecocheques moeilijk kwijt of wisten niet goed wat ermee aanvangen. Waardoor menige chequebundel gewoon in de lade bleef liggen.

Tijdens de IPA-onderhandelingen tussen de sociale partners voor de periode 2011-2012 werd dan ook de vraag gelanceerd of het mogelijk was om de ecocheques om te zetten in maaltijdcheques. In januari 2012 gaven de RSZ en de fiscus groen licht: sectoren en bedrijven konden dit retro-actief doorvoeren vanaf 1 oktober 2011.

De eerste stap: geen nieuwe cao’s meer over ecocheques

Toen de ecocheque in 2009 boven de doopvont werd gehouden, sloten liefst 54 sectoren een cao af waarmee de cheque kon worden ingevoerd. Bij die sectoren zaten toen enkele grote ‘kleppers’, zoals de scheikunde (PC 116 en 207), de metaal (PC 111), de horeca (PC 302) en de nationale bedienden (PC 218). Sommige sectoren sloten een cao af voor onbepaalde duur, andere sectoren kozen voor overeenkomsten van bepaalde duur.

In theorie betekende dit dat 1 op 2 Belgische werknemers ecocheques kon ontvangen. In de realiteit viel dit cijfer echter een pak lager uit. Ondanks een afgesloten sectorale cao verdeelden veel bedrijven in de praktijk geen ecocheques onder hun werknemers.

Na de toestemming van RSZ en fiscus om ecocheques om te zetten in maaltijdcheques, besloten 15 sectoren om vanaf de periode 2011-2012 geen sectorale cao meer af te sluiten rond ecocheques. De verwachting was dus dat het aantal uitgereikte ecocheques in 2012 gevoelig zou dalen…

De voorlopige praktijk: ecocheques blijven even wijd verspreid

Ondanks de mogelijkheid om de ecocheque vaarwel te zeggen, wordt het betaalmiddel in België momenteel nog altijd op dezelfde schaal verspreid als tijdens de eerste jaren van zijn bestaan. Dat blijkt althans uit een grootschalig cijferonderzoek van SD Worx bij 30.000 ondernemingen. In 2009 gaf 35,8% van de bedrijven ecocheques aan zijn medewerkers, een cijfer dat tijdens de tweede helft van het jaar 2011 en de eerste vier maanden van 2012 quasi gelijk is gebleven (35,6%)!

Bovendien toont een enquête van HR-Magazine dat liefst 65% van de ondervraagde bedrijven ook in 2012 ecocheques heeft uitgereikt of alleszins van plan is dat te doen.

Op zich een opmerkelijk gegeven, al zijn daar wel enkele verklaringen voor:

Volledige cijfers van 2012 zijn nog niet gekend
Het onderzoek van SD Worx vergelijkt de gegevens van het jaar 2009 met de periode van mei 2011 tot en met april 2012. De sociale partners en de RSZ hebben pas begin januari 2012 beslist dat ecocheques retroactief vanaf 1 oktober 2011 mogen omgezet worden. Omdat veel bedrijven hun cheques voor het jaar 2011 dan al hadden uitgereikt, geven de onderzoekscijfers mogelijk een vertekend beeld. Om de impact van deze beslissing écht te kunnen inschatten, moeten we wachten tot begin volgend jaar, wanneer de volledige cijfers van 2012 gekend zijn.

Praktische moeilijkheden bij het omzetten van ecocheques
Er bestaan ook enkele praktische problemen waarmee bedrijven rekening moeten houden indien zij hun ecocheques willen omruilen voor een verhoging van het werkgeversaandeel in de maaltijdcheques. Dat houdt mogelijk firma’s tegen om effectief de stap te zetten.

Grote verschillen tussen sectoren onderling
Eerder in dit artikel hebben we gemeld dat een hele reeks paritaire comités een cao afsloten rond ecocheques, maar dat de praktische invulling en het gebruik ervan sterk varieerde per sector en per bedrijf. Daarnaast zien we ook een totaal verschillende evolutie opduiken: binnen sommige paritaire comités neemt het gebruik van het betaalmiddel na twee jaar nog toe, terwijl anderen het nog amper gebruiken. En die verschillende evoluties beïnvloeden uiteraard het algemene nationale cijfer.

Zo is er het voorbeeld van de scheikunde, een sector die voor de periode 2011-2012 geen cao meer afsloot om ecocheques te verspreiden. Op zich zou dit dus moeten leiden tot een grote terugval van het aantal ondernemingen dat ecocheques uitreikt, ware het niet dat in 2009-2010 al heel weinig scheikundebedrijven cheques verspreidden onder hun medewerkers (ook al bestond er voor die periode wél een sectorale cao).

Andere sectoren die uit het ecochequeverhaal stappen, zijn dan weer niet groot in omvang. Zo valt de ecocheque bijna volledig weg binnen de drukkerijsector (van liefst 84% in 2009 tot amper 3% in 2011!), maar het PC 130 telt nu eenmaal niet zo heel veel leden (135 ondernemingen in de enquête van SD Worx).

Dat de ecocheque (voorlopig) goed stand houdt, komt ook in belangrijke mate doordat enkele grote sectoren zoals de nationale bedienden (PC 218), de metaal (PC 111) en de horeca (PC 302) het betaalmiddel behouden. Zo hebben deze sectoren een geldende cao voor de periode 2011-2012, en kunnen de bedrijven dus kiezen om de cheques te blijven aanbieden. Hetgeen respectievelijk 69% (bedienden), 80% (metaal) en 54% (horeca) van de ondernemingen dan ook gedaan hebben. Voor de horeca en de metaal betekende dit zelfs een stijging in vergelijking met 2009 (van 36% naar 54%, en van 75% naar 80%). Het zijn cijfers die trouwens bevestiging vinden in de enquête van HR-Magazine.

Meer opvallend cijfermateriaal vindt u terug in dit overzicht.

Conclusie

Ondanks de mogelijkheden om de ecocheque in te ruilen voor een verhoging van het werkgeversaandeel van de maaltijdcheque, lijkt het dat de ecocheque binnen bepaalde sectoren en bedrijven zeker nog niet zal verdwijnen. Enkele grote sectoren behouden het betaalmiddel, en zien de verspreiding ervan zelfs nog toenemen.

Toch moeten we de cijfers van het volledige jaar 2012 afwachten om te zien of de ecocheque écht ongeschonden uit de strijd zal komen. Veel ondernemingen reiken de cheques traditioneel pas in de zomermaanden uit, wat de definitieve resultaten voor 2012 nog negatief kan beïnvloeden. Al verwachten we nu reeds die mogelijke terugval beperkt zal blijven.