Wanneer bedrijven overgaan tot een collectief ontslag moeten zij binnenkort rekening houden met een leeftijdspiramide. Dit houdt in dat de leeftijdssamenstelling van de ontslagen werknemers een afspiegeling moet vormen van het totale werknemersbestand. Op die manier wil de overheid voorkomen dat bij een collectief ontslag vooral de oudere medewerkers worden getroffen.

Wat is een leeftijdspiramide?

Het principe van een leeftijdspiramide houdt het volgende in: als een bedrijf overgaat tot een collectief ontslag, moet de leeftijdssamenstelling van de ontslagen werknemers een afspiegeling vormen van de leeftijdssamenstelling van alle medewerkers binnen de onderneming.

Er wordt hiervoor een opdeling gemaakt in drie leeftijdscategorieën:

•  jonger dan 30 jaar
•  30 tot 49 jaar
•  50 jaar en ouder

Voorbeeld
Firma Zyriac gaat over tot een collectief ontslag en moet 60 werknemers laten afvloeien. Van alle ontslagen werknemers is 25% jonger dan 30 jaar, valt 55% tussen de leeftijd van 30 en 49 jaar en is 20% ouder dan 50 jaar. Deze leeftijdsverdeling komt overeen met de totale leeftijdspiramide binnen het bedrijf. Met andere woorden: van het totaal aantal werknemers binnen Zyriac is 25% jonger dan 30 jaar, valt 55% tussen de leeftijd van 30 en 49 jaar en is 20% ouder dan 50 jaar.

Uitzonderingen op het principe van de leeftijdspiramide

De maatregel van de leeftijdspiramide moet niet worden toegepast bij een collectief ontslag naar aanleiding van:

•  een procedure van faillissement
•  een gerechtelijke ontbinding na een niet-geslaagde gerechtelijke reorganisatie
•  een sluiting van onderneming

De regel geldt ook niet voor ondernemingen met minder dan 20 werknemers.
Ook werknemers met een arbeidsovereenkomst voor bepaalde duur, of met een overeenkomst voor een duidelijk omschreven taak, worden in principe buiten beschouwing gelaten. Zij komen wel in aanmerking indien de beëindiging van hun overeenkomst plaatsvindt vóór het verstrijken van de termijn of vóór de voltooiing van het werk.

Enkele nuances op het principe van de leeftijdspiramide

Naast de hierboven beschreven uitzonderingen, gelden er ook enkele nuances op het principe van de leeftijdspiramide. Deze nuances hebben betrekking op een drietal domeinen.

Een collectiefontslag met impact op afdelingsniveau
Indien het collectief ontslag zich zou afwikkelen op één of meerdere afdelingen, of in één of meerdere afdelingsniveau's, moet de leeftijdspiramide worden opgesteld op het niveau van de afdeling of het activiteitensegment.

Een afwijkingstolerantie van 10%
Een strikte toepassing van het afspiegelingsprincipe zou betekenen dat de ontslagen strikt evenredig moeten worden gespreid over de drie leeftijdsgroepen. De wetgever voorziet evenwel een afwijkingsmarge van 10%.
Bovendien kunnen er in de toekomst afwijkende percentages voorzien worden naargelang de grootte van de onderneming, of kan de toegelaten afwijkingsmarge in koppen worden uitgedrukt.

Werknemers met sleutelfuncties
Werknemers met zogeheten "sleutelfuncties" kunnen volgens de ontwerptekst worden uitgesloten van deze regeling, en moeten niet in aanmerking worden genomen bij het bepalen van de spreiding.
Voor het begrip sleutelfunctie verwijst men als mogelijk voorbeeld naar een definitie uit CAO77 bis:
"Een dermate belangrijke rol in de onderneming dat zijn afwezigheid de arbeidsorganisatie van het bedrijf in het gedrang zou brengen en waarvoor geen oplossing kan worden gevonden door verschuiving van personeel of interne mutatie."

Ongetwijfeld zal nog een interessante discussie losbarsten over hoe deze sleutelfuncties zich verhouden tot personen met een leidende functie of met een vertrouwenspost, laat staan tot leidinggevend personeel of andere personen met een autonome beslissingsbevoegdheid.

Sanctie: wat als een firma de leeftijdspiramide niet respecteert?

De werkgever die de afspiegeling van de leeftijdspiramide bij collectief ontslag niet respecteert, zal verplicht zijn de verkregen structurele verminderingen en doelgroepverminderingen voor zijn vijftigplussers terug te betalen aan de RSZ.

De firma verliest ook het recht op de RSZ-bijdrageverminderingen voor de werknemers die op het ogenblik van de kennisgeving van het collectief ontslag de leeftijd van 50 jaar hadden bereikt. Dit verlies geldt zowel voor het kwartaal waarin het collectief ontslag valt, als voor de zeven kwartalen die daaraan vooraf gaan.

Hoe concreet is deze maatregel al?

De regering Di Rupo heeft meegedeeld dat de sociale partners tijd krijgen tot 30 juni 2012 om zelf een gelijkwaardig systeem uit te werken. Doen ze dit niet, dan wordt bovenstaand ontwerp omgezet in een definitieve wettelijke regeling. Wordt dus nog vervolgd.

Bron: Voorontwerp van programmawet